Cuộc cách mạng xanh từ ngôi làng khoáng sản đến ngôi làng trái đất

Tại một thôn làng nhỏ có tên “Thôn Dư” trong khu vực miền núi tỉnh Chiết Giang Trung Quốc, ông Phan Xuân Lâm 62 tuổi đến nay vẫn còn nhớ như in mùa hè thay đổi vận mệnh vào 20 năm trước. Tháng 8/2005, khi tiếng mìn nổ chấm dứt mãi mãi trên vùng mỏ ở thôn Dư, ông chủ mỏ này làm thế nào cũng không thể ngờ rằng, sau khi từ bỏ doanh thu gần triệu NDT hàng năm từ khai thác mỏ, ông đã nhận được sự báo đáp phong phú hơn vào 20 năm sau - đến nay, nhà nghỉ homestay của ông đã tiếp đón hơn 60 nghìn lượt khách, doanh thu hàng năm lên đến 4 triệu NDT, quê hương của ông - thôn Dư đã được Liên Hợp Quốc trao tặng danh hiệu “Làng quê du lịch đẹp nhất thế giới”.  

Quan niệm “Non xanh nước biếc chính là núi vàng núi bạc” được đồng chí Tập Cận Bình khi đó là lãnh đạo tỉnh Chiết Giang đề xuất khi khảo sát thôn Dư vào 20 năm trước. Nó như hòn đá ném xuống nước, gợn sóng nổi lên diễn biến thành cuộc “cách mạng xanh” lôi cuốn cả nước Trung Quốc, từ đó ảnh hưởng đến tiến trình phát triển bền vững của toàn cầu.

Trí tuệ: “Lập tượng dĩ tận ý” 

Hơn 2000 năm trước, Khổng Tử đưa ra quan điểm “Lập tượng dĩ tận ý”, ý nghĩa là nói dùng hình tượng cụ thể có thể cảm nhận được để biểu đạt tư tưởng hoặc tình cảm (lập hình tượng để diễn đạt ý nghĩa sâu sắc). Chủ tịch Tập Cận Bình chính là đã vận dụng trí tuệ của tiên hiền cổ đại để trình bày quan điểm của mình về văn minh sinh thái. “Non xanh nước biếc” là cảnh quan thiên nhiên mà mọi người đều yêu thích và hướng tới, vừa là tượng trưng cho sinh thái trong lành và môi trường tươi đẹp do con người bảo vệ và xây dựng nên. Qua sự nỗ lực của con người, điều phối nhịp nhàng giữa bảo vệ môi trường thiên nhiên và phát triển kinh tế, tài nguyên môi trường được tận dụng lâu dài sẽ tạo ra của cải không bao giờ cạn kiệt.

Lý luận: Phá vỡ quan niệm sai lầm trong kinh tế học phương Tây

Kinh tế học truyền thống phương Tây coi các nguồn tài nguyên thiên nhiên như đất đai, khoáng sản, v.v., là “tư liệu sản xuất” vô tận, dùng mãi không hết, thúc đẩy tạo ra mô hình phát triển “ô nhiễm trước, trị lý sau”, việc này trực tiếp gây ra cuộc khủng hoảng sinh thái hiện nay. Lấy sông Thames ở Anh làm ví dụ, “dòng sông mẹ” của cách mạng công nghiệp vào thế kỷ 19 đã trở thành “dòng sông chết” do các nhà máy dọc bờ tùy tiện xả chất thải, trải qua 150 năm trị lý mới dần dần khôi phục chức năng sinh thái; số liệu của Cơ quan Bảo vệ môi trường Mỹ cho thấy, giá thành của việc trị lý sau khi bị ô nhiễm cao gấp 10 lần so với việc phòng chống. 

Trong khi đó quan niệm “Non xanh nước biếc chính là núi vàng núi bạc” lại đề xuất, bảo vệ môi trường sinh thái mới là “tư bản”, điều này đã định nghĩa lại khái niệm “của cải”, nhấn mạnh người đương đại cần phải bảo vệ môi trường trong khi phát triển kinh tế, để lại cho thế hệ sau “lợi ích” sinh thái. Ví dụ, rừng trúc ở huyện An Cát, tỉnh Chiết Giang, cứ mỗi 10 nghìn NDT tiền vốn đầu tư thì sẽ tạo ra doanh thu tổng hợp 23 nghìn NDT; diện tích trồng rừng ở Trung Quốc là 80 triệu ha, tương đương hai lần diện tích lãnh thổ Nhật Bản. 

Thực tiễn: Cung cấp phương án có thể nhân rộng

Số liệu mới nhất cho thấy, thôn Dư từng là một thôn dựa vào khai thác khoáng khoáng sản mưu sinh, hiện đã phát triển thành một chuỗi công nghiệp sinh thái tổng hợp kết hợp “bảo vệ môi trường + du lịch + công nghệ”, số tiền kiếm được hàng năm hơn 5 tỷ NDT. Điều đặc biệt nhất là dân làng nơi đây đã sáng tạo ra cách làm “ngân hàng sinh thái”: đăng ký chi tiết, tính toán giá trị đối với rừng trúc rộng lớn có thể hấp thu lượng lớn CO2, hơn 1200 chủng loại tài nguyên động thực vật, 15 di tích địa chất có thể khai thác, sau đó tận dụng nền tảng tài sản chuỗi khối khiến những “của cải sinh thái” này có thể giao dịch trên phạm vi toàn cầu.

Hai mươi năm trước, Vương Kiến Quốc - người dân thôn Dư dựa vào khai thác khoáng sản kiếm sống, mỗi ngày vất vả chỉ có thể kiếm được 80 NDT; hiện nay, Vương Kiến Quốc kinh doanh một nhà nghỉ homestay với trọng điểm bảo vệ môi trường sinh thái, vào thời điểm kinh doanh tốt, mỗi ngày có thể kiếm hơn 6000 NDT, hơn nữa thông qua nỗ lực hấp thu và dự trữ CO2 của rừng trúc, còn có thể nhận thêm lợi nhuận từ bên ngoài.

Thực tiễn thành công của thôn Dư đã thể hiện sinh động ba cách làm then chốt trong việc làm thế nào biến “non xanh nước biếc” thành “núi vàng núi bạc”: Một là, đã phá vỡ quan niệm cũ “bảo vệ môi trường sẽ phải hy sinh phát triển kinh tế”; Hai là, trọng điểm phát triển du lịch sinh thái và nông nghiệp hữu cơ, để non xanh nước biếc trong thôn làng trở thành ưu thế độc đáo thu hút du khách và đầu tư; Ba là, dựa vào phương thức chính quyền đặt ra quy tắc, doanh nghiệp đầu tư vận hành, người dân tích cực tham gia, mọi người cùng hưởng lợi ích. Ví dụ, chính quyền phụ trách sửa đường xá và xây dựng cơ sở hạ tầng, doanh nghiệp phát triển các dự án du lịch, người dân mở các nghà nghỉ homestay hoặc trở thành hướng dẫn viên du lịch, mỗi bên đều làm hết sức mình.

Thực tiễn đổi mới ở thôn Dư đang tạo ra hiệu ứng phân tách trên cả nước Trung Quốc cũng như thế giới: 120 thôn làng trong khu vực châu thổ sông Trường Giang xây dựng hệ thống phát triển nhịp nhàng tài nguyên sinh thái liên tỉnh, liên vùng; “tiền tiết kiệm sinh thái” do nông dân Trung Quốc có được từ việc bảo hộ rừng trúc được chuyển đổi thành “điểm tích lũy bảo vệ môi trường” thông dụng quốc tế, dùng vào tài trợ hành động bảo vệ sông băng của Thụy Sĩ. Mô hình đổi mới lượng hóa và lưu thông của cải sinh thái này đã nhận được sự đánh giá cao của cộng đồng quốc tế - Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc trong “Báo cáo đánh giá kinh tế xanh toàn cầu” đặc biệt nhấn mạnh, “trường hợp điển hình như Trung Quốc đã làm thay đổi nhận thức truyền thống, chuyển đổi mô hình xanh thông qua tái cấu trúc các yếu tố và giá trị, hiện đang tạo ra hiệu ứng cấp số nhân phát triển cấp lũy thừa”.

Hình mẫu: Ý nghĩa chung của quan niệm “Non xanh nước biếc chính là núi vàng núi bạc”

Quan niệm “Non xanh nước biếc chính là núi vàng núi bạc” của Tổng Bí thư, Chủ tịch Tập Cận Bình còn xuyên biên giới, dấy lên làn sóng xanh trên thế giới. Dưới sáng kiến cùng xây dựng “Vành đai và Con đường”, dự án Cảng Chancay do Trung Quốc và Peru hợp tác thực hiện đã trở thành hình mẫu sống trong quốc tế hóa xây dựng cơ sở hạ tầng xanh. Một là, áp dụng công nghệ tiên tiến, giảm tiếng ồn và ô nhiễm bụi công nghiệp trong thi công xuống còn 40%, đột phá nút cổ chai môi trường trong xây dựng cảng biển truyền thống; Hai là, xây dựng hệ thống môi trường tuần hoàn nước thông minh, thực hiện tỷ lệ tiết kiệm nước 25%, khiến xây dựng cảng biển tại khu vực hạn hán lần đầu tiên đạt đến “tiêu hao gần bằng không” tài nguyên nước; Ba là, xây dựng mạng lưới giám sát đo lường sinh thái xuyên biên giới, đạt được mục tiêu chăm sóc bảo vệ “không náo động” các đàn chim trong khu đất ngập nước ở xung quanh trong thời gian thi công.

 Cảng Chancay sau khi đi vào vận hành nửa năm đã đạt kim ngạch thương mại lên đến 700 triệu 770 nghìn USD, được chính phủ Peru xem là “Công trình tiêu biểu phát triển bền vững quốc gia”

Từ dự án “Trường Thành xanh” ở châu Phi đến “Hành lang năng lượng sạch” ở Đông Nam Á, hơn 300 dự án bảo vệ môi trường mà Trung Quốc tham gia vẫn đang thực hiện quan niệm “Non xanh nước biếc chính là núi vàng núi bạc”. Báo cáo năm 2025 của Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc chỉ rõ: Tỷ lệ đóng góp của Trung Quốc đối với tăng trưởng xanh trên toàn cầu đã lên đến 34%.

Con số này vẫn đang tiếp tục tăng.